photo_۲۰۱۷-۱۰-۲۲_۲۱-۵۷-۲۷ photo_۲۰۱۷-۱۰-۲۲_۲۱-۵۷-۲۹ photo_۲۰۱۷-۱۰-۲۲_۲۱-۵۷-۵۴ photo_۲۰۱۷-۱۰-۲۲_۲۱-۵۷-۵۸ photo_۲۰۱۷-۱۰-۲۲_۲۱-۵۸-۰۰ photo_۲۰۱۷-۱۰-۲۲_۲۱-۵۸-۰۳ Pic 1 Pic 5 Pic2

آنالایزر هماتولوژی یا سل کانتر

دستگاهی است که به وسیله ی آن پارامتر های کمی خون را اندازه گیری می کنند. کاربرد این دستگاه در آزمایشگاههای پزشکی می باشد. در واقع سل کانتر گزارش سریع و دقیقی از اصلی‏ترین پارامترهای خون تهیه می کند، به نحوی که نمونه های غیر طبیعی از نمونه های طبیعی تفکیک گردیده و جهت انجام بررسی های بیشتر آنها از روش های متداول دیگر کمک گرفته می شود.

اجزای اصلی سل کانتر

سل کانترها معمولا از سه بخش اصلی هیدرولیک ، پنوماتیک و الکترونیکی تشکیل می گردند.
وظایف سیستم هیدرولیک:
وظایف سیستم هیدرولیک شامل برداشت محصول های مورد نیاز دستگاه و نمونه خون یا Aspirating ، تخلیه محلول ها یا خون برداشت شده یا Diapensing ، رقیق سازی نمونه یا Diluting، مخلوط کردن نمونه و محلول ها یا Mixing و افزایش محلول لیز کننده یا Lysing است.
وظایف سیستم پنوماتیک:
وظیفه اصلی سیستم پنوماتیک تولید خلاء یا فشار ثابت جهت کنترل دریچه ها و همچنین کنترل حرکت محلول ها و نمونه در داخل سیستم هیدولیک است .
وظایف سیستم الکترونیکی:
این سیستم توسط یک ریز پردازنده (میکروپروسسور) کنترل می شود و وظایف زیر را به عهده دارد:
۱- اندازه گیری وپردازش سیگنال های حاصل از تغییر امپدانس
۲- محاسبه و انتقال نتایج به چاپگر یا هر خروجی دلخواه در سیستم
۳- ترسیم گراف پارامترهای اصلی
۴- کنترل زمان اندازه گیری و توالی تست ها
۵- اجرای برنامه Q.C و کالیبراسیون سیستم
۶- ذخیره و بازیابی (Save & Load) نتایج

محلول ها و مواد مورد نیاز در دستگاه سل کانتر

الف) محلول ایزوتون یا Diluent: برای رقیق کردن خون از یک محلول ایزوتونیک که می تواند محیطی شبیه پلاسمای خون را تأمین نماید ، استفاده می شود . بدین ترتیب که یک رسانای مناسب جهت شمارش سلول های خونی ایجاد می گردد.
ب) محلول لیز کننده یا Lyse: از این محلول برای از بین بردن غشای سلول های قرمز در کاپیلاری مخصوص شمارش WBC استفاده می شود ، بدین ترتیب تداخل اندازه بین سلول های قرمز و سفید در شمارش آنها از بین می رود . همچنین از جذب نوری مخلوطی که از لایزوهموگلوبین تشکیل گردیده است ، برای اندازه گیری غلظت هموگلوبین استفاده می شود.
ج) محلول شستشو یا Rinse: محلول شستشو نوعی دترجنت است که برای شستشوی تیوب ها و کاپیلاری ها و مرطوب نگه داشتن آنها پس از هر سیکل اندازه گیری مورد استفاده قرار می گیرد .
د) محلول شستشوی آنزیماتیک یا E – Z Cleanser: یک محلول آنزیمی مخصوص است که برای پاک کردن بهتر تیوب ها وکاپیلاری به صورت روزانه مورد استفاده قرار می گیرد (قبل از خاموش کردن دستگاه) و ضرری برای قسمت های پلاستیکی دستگاه ندارد.
ه) محلول پاک کننده پروب ها یا Probe Cleanser: از این محلول برای پاک کردن و حل کردن لخته خون های به جای مانده در پروب ها و تیوب ها و کاپیلاری دستگاه استفاده می شود و معمولا این محلول باید ۱۵ دقیقه در این مسیرها قرار گیرد تا مؤثر واقع شود.
و) کالیبراتور: یک محصول خنوی با پارامترها و مقادیر مشخص و ثابت است که به صورت تجارتی و مطابق با استانداردهای مرجع پزشکی تولید می شود و از آن برای کالیبره کردن دستگاه سل کانتر استفاده می شود.
ز) کنترل: یک محصول خونی با پارامترها و مقادیر مشخص وثابت است که به صورت تجارتی در سه نوع Low ، Normal و High تولید می شود. خون کنترل باید روزانه برای چک کردن عملکرد دستگاه سل کانتر مورد استفاده قرار گیرد.

اصول شمارش سلول های خونی

نمونه رقیق شده مورد اندازه گیری توسط یک فشار منفی به داخل روزنه WBC و RBC مکش می شود. در سیستم اندازه گیری ، یک لوله شیشه ای دقیق که لوله اندازه گیری نامیده می شود ، وجود دارد که وظیفه آن کنترل ثابت بودن حجم نمونه مورد اندازه گیری در طول یک سیکل شمارش است. در بالا و پایین این لوله اندازه گیری دو سنسور نوری قرار داده شده که فاصله بین این دو سنسور ، حجم نمونه مورد اندازه گیری را مشخص می نماید و از آنجایی که این فاصله همیشه ثابت است ، حجم های اندازه گیری شده در دیسک های مختلف شمارش نیز ثابت است.
سلول های سفید خون (WBC) ، سلول های قرمز خون (RBC) و پلاکت ها به روش امپدانس الکتریکی شمارش شده و سایز بندی می شوند. این روش بر اساس اندازه گیری تغییرات در مقاومت الکتریکی بین دو الکترود مثبت و منفی پایه گذاری شده است. شایان ذکر است که تغییرات در مقاومت الکتریکی بین دو الکترود ، ناشی از عبور ذرات و سلول های خونی با اندازه های مختلف از روزنه بین الکترودهای مثبت و منفی است. الکترودها در زیر سطح محلول در دو طرف یک روزنه که Aperture نامیده می شود ، قرار داده شده اند و تشکیل یک مسیر الکتریکی را می دهند.
سلول های خونی دارای اندازه های مختلفی هستند. بر اساس این اندازه ها ، هر سلول که از درون روزنه عبور نماید موجب افزایش امپدانس الکتریکی بین دو الکترود می شود. بدین ترتیب می توان امپدانس های ایجاد شده را به سلول های مشخص نسبت داد.
دستگاه سل کانتر سلول های خونی را به تنهایی شمارش و بر اساس اندازه دسته بندی می نماید. حجم مشخصی از نمونه رقیق شده آماده قرائت از روزنه ۷۰ میکرومتری RBC و نیز از روزنه ۱۰۰ میکرومتری WBC عبور نموده و شمارش انجام می گیرد. همچنین یک سیستم نوری برای قرائت هموگلوبین در دستگاه سل کانتر طراحی شده است. این سیستم دارای دو سنسور نوری است. وقتی محلول آماده شمارش از سنسور بالایی عبور می نماید ، سیکل شمارش آغاز می گردد و با عبور از مقابل سنسور پایینی این سیکل خاتمه می یابد ، لذا در کلیه سیکل های شمارش حجم ثابت و مشخصی از محلول آماده شمارش می شود. بنابراین اگر یک حباب و یا یک لخته خون در محلول آماده وجود داشته باشد ، سیستم سریعا اخطار می دهد و اپراتور متوجه خطا در شمارش می گردد.
سیستم نوری جهت اندازه گیری و ثبت حجم اندازه گیری Dilution
در خون کامل سلول ها بسیار نزدیک به یکدیگر هستند ، بنابراین برای جداسازی و روان سازی آن باید از یک محلول رقیق ساز ایزوتونیک استفاده کنیم. در سل کانترهایی که به روش امپدانس الکتریکی کار می کنند ، به دو روش می توان سیکل اندازه گیری را آغاز نمود: روش اندازه گیری خون کامل و روش اندازه گیری خون رقیق شده.

روش اندازه گیری خون کامل

در این روش ۱۳ میکرولیتر از خون کامل توسط دستگاه مکش می شود ، سپس با ۵/۳ میلی لیتر محلول ایزوتون رقیق می گردد (۲۶۹ : ۱ نسبت رقیق سازی اولیه). سپس این محلول رقیق شده اولیه به دو قسمت تقسیم می گردد:
الف) ۶/۱۵ میکرولیتر از محلول رقیق شده اولیه مکش می شود و با ۶/۲ میلی لیتر محلول ایزوتون مجددا رقیق می گردد (رقیق سازی ثانویه ۴۴۸۳۳ : ۱). این محلول برای شمارش سلول های قرمز خون (RBC) و پلاکت ها (PLT) مورد استفاده قرار می گیرد .
ب) بقیه محلول رقیق شده با نیم میلی لیتر محلول لایز ترکیب می شود (نسبت رقیق سازی ثانویه ۳۰۸ : ۱). این محلول برای شمارش سلول های سفید (WBC) و اندازه گیری غلظت HGB مورد استفاده قرار می گیرد.
– روش اندازه گیری خون رقیق شده
در این روش اپراتور ابتدا ۲۰ میکرولیتر از خون کامل را با ۶/۱ میلی لیتر محلول ایزوتون رقیق می سازد (نسبت رقیق سازی خارجی ۸۰ : ۱) ، سپس ۷/۰ میلی لیتر از محلول رقیق شده خارجی توسط دستگاه مکش می شود و مجددا با ۵/۲ میلی لیتر محلول ایزوتون رقیق می گردد (نسبت رقیق سازی اولیه در داخل دستگاه ۳۶۶ : ۱) ، سپس این محلول رقیق شده اولیه به دو قسمت زیر تقسیم می گردد:
الف) ۸/۲۴ میکرولیتر از محلول رقیق شده اولیه مکش شده و مجددا با ۳ میلی لیتر محلول ایزوتون رقیق
می گردد (نسبت رقیق سازی ثانویه ۴۴۲۷۴ : ۱). این محلول برای شمارش های RBC و PLT مورد استفاده قرار می گیرد.
ب) بقیه محلول رقیق شده اولیه با ۳۶/۰ میلی لیتر محلول لایز ترکیب شده و برای شمارش WBC و اندازه گیری غلظت HGB مورد استفاده قرا می گیرد (نسبت رقیق سازی ثانویه ۳۶۶ : ۱).
هنگامی که سلول های خون از روزنه مخصوص شمارش عبور می نمایند ، به طور لحظه ای تغییراتی در امپدانس و الکترود مثبت و منفی دو طرف روزنه ایجاد می شود و چون این تغییر امپدانس ارتباط مستقیمی با اندازه سلول عبور کرده دارد ، می توان امپدانس های ایجاد شده را به نوع سلول ارتباط داد.
سل کانتر دپارتمان مرکزی مهندسی پزشکی

خون کنترل

طبق توصیه های منابع معتبر بین المللی خون شناسی برای کنترل کیفیت دستگاه های شمارنده سلولی، باید در هر سری کاری، نمونه کنترل طبیعی و غیر طبیعی و در پایان، نمونه طبیعی با دستگاه شمارنده آزمایش و نتایج ثبت شوند. نمونه خون کنترل هر روز صبح پیش از آزمایش نمونه های بیماران و در صورت نیاز به فواصل در طی روز آزمایش و نتایج روی نمودار ثبت می شوند. برای رسم نمودار، نمونه کنترل باید به دفعات و در فواصل زمانی مختلف با دستگاه آزمایش شود تا حداقل برای هر پارامتر ۲۰ خوانده حاصل شود.

عیب یابی دستگاه سل کانتر و روش رفع عیب

دستگاه توانایی برداشت نمونه را ندارد
راه حل: سوزن نمونه بردار باید تمیز شود. اگر ایراد رفع نشد پمپ ساکشن باید تعمیر شود.
آزمایشی انجام نمی شود
راه حل: ایراد می تواند از نمونه خون تحویلی به دستگاه (نمونه لخته /نمونه همولیز / نمونه غلیظ ناشی از بستن طولانی گارو / نمونه با غلظت بالای ضد انعقاد / نمونه خون کهنه یا حرارت دیده یا منجمد شده / نمونه خون رقیق شده با مایعات داخل وریدی و….) و یا گرفتگی ترانسدیوسر باشد که باید مجاری ترانسدیوسر باز شود.
خطای نتایج در RBC
راه حل: تمامی مجاری منتهی به کاپ RBC چک شود.
خطای نتایج در WBC
راه حل: تمامی مجاری منتهی به کاپ WBC چک شود.
خطای نتایج در RBC و WBC
راه حل: قسمت های مشترک و سیستم عمومی بین دوکاپ RBC و WBC چک شود.
شمارش سلول ها قطع نمی شود
راه حل: تعمیر برد الکتریکی time که طبق زمان مشخص شمارش سلول ها را قطع می کند.
عدم نمایش صحیح نتایج
راه حل: این ایراد می تواند ناشی از عدم شستشوی صحیح دستگاه باشد. با تعویض محلول شستشو این مشکل حل می شود.

 

اصول کار دستگاههاي سل کانتر

دستگاههاي سل کانتر) سلول شمار( آناليزورهاي خونشناسي اتومات هستند
در آزمايشگاههاي تشخخيص طبخي مخورد Invitro که براي تشخيص هاي طبي
استفاده قرار مي گيرند.
و )WBCs( لکوسخي هخا ،)RBCs( • اين دسختگاه هخا تاخداد گلبخول هخاي قرمخز
و Hct ،Hb را انخخدازه گيخخري مخخ يکننخخد و قابليخخ ارزيخخابي )plts( پلاکخخ هخخا
و شمارش افتراقي گلبخول هخاي سخفيد را MCHC ،MCH ،MCV اندکس هاي
هم دارند.
• هدف از آناليز توسط ايخن دسختگاهها جداسخازي بيمخاران نرمخال از بيمخاراني
اس کخه در يکسخري از پارامترهخا ي رايخ در خونشناسخي نيخاز بخه بررسخي و
مطالاه بيشتر دارند.

 

مزاياي استفاده از دستگاه نسب به روشهاي دستي
1. افزايش دق و سرع کار
2. افزايش صح نتاي
3. حذف عامل خستگي چشم
4. کاهش خطاهاي کاربري و کاهش هزينه ها

 

اصول کلي کار با دستگاههاي سل کانتر

• شمارنده ها، شمارش تام و افتراقي سلول ها را براساس ويژگي هخايي
نظير اندازه و حجم سلول، ميزان تراکم هسخته، خخواب بيوشخيميايي
سيتوپلاسم، رسانايي سلول، وضاي گرانول ها و پراکنش نور تابشي
توسط سلول انجام مي دهند. بطور کلي سل کانترها براساس:
1. امپدانس )مقاوم الکتريکي(
2. بکارگيري مجموعخه اي از قخوانين فيزيخ همهخون پراکنخدگي نخور ،
فيزي ماياات ) فلوسايتومتري( و سيتوشيمي ) اسختفاده از آنخزيم
هاي سيتوپلاسمي سلول به منظور شناسايي سلول(
اصول کلي کار با دستگاههاي سل کانتر